De Plat – Nader zicht op de ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van een bijzonder gebouw: Dijkweg 173, 174, 175
auteur: Nanne Groot NPz
bron: Jaarboek 2025
Op een oorkonde uit 1917 ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Zaadteelt en Zaadhandel Sluis & Groot te Enkhuizen staat vermeld:
“Op 1 juli 1867 werd door Nanne Sluis Pz en Nanne Groot Sz opgericht de firma Sluis & Groot, gevestigd te Andijk, kantoor, pakhuis en woning bevonden zich in het gebouw, dat is afgebeeld”
De pentekening, die op de oorkonde staat, is gemaakt aan de hand van onderstaande foto, die omstreeks 1917 is gemaakt, Zonder twijfel is het gebouw op de foto de Plat.
Nanne Sluis Pz (1834-1925) en Nanne Groot Sz (1844-1932) waren kleinzonen van Nanne Jansz Groot (1771-1855), die omstreeks 1800 begon met handel in groentezaden en wordt gezien als de pionier van de Nederlandse zaadteelt en zaadhandel.
Nanne Sluis Pz was de zoon van Pieter Sluis Ez (1799-1868), die als inwonende “boereknegt” werkte bij Nanne Jansz Groot en trouwde in 1823 met diens dochter Aafje Groot. Pieter Sluis Ez ging in 1827 voor zichzelf werken en begon een zaadhandel in 1831. Zijn zoon Nanne Sluis kwam bij hem in de zaak omstreeks 1858.
Nanne Groot Sz was de zoon van Simon Groot Nz (1815-1885), die omstreeks 1835 bij zijn vader in de zaak kwam en in 1855 het bedrijf van zijn vader voortzette. Zijn zoon Nanne Groot Sz kwam omstreeks 1860 bij hem in de zaak.
Bouw en bewoning van de Plat
Deze bijzondere stolp, en de wens om nader onderzoek te doen naar de bouw en de eerste bewoners, leidde tot een vergelijkende analyse van meerdere archieven:
- Kadaster
- Bevolkingsregister
- Overzichten Hoofdelijke omslag
Deel kadasterkaart Andijk ca. 1832, ten oosten van de Reindersloot
Situatie 1832
De oudste kadastrale gegevens in Nederland dateren uit de periode 1811-1832. Uit de kadastrale kaarten en aanwijzende tafels van Andijk is het volgende af te leiden.
De percelen A65 – A68 (bouwland) en A 69 (rietland) zijn eigendom van Nanne Jansz Groot (1771-1855).
De percelen A61 (bouwland), A62 – A63 (weiland) en A64 (Rietland) zijn eigendom van Klaas Willemsz Tensen (1792-1859). Klaas Willemsz Tensen was getrouwd met Trijntje Jans’ Schuurman (1793-1836).
In 1843 koopt Pieter Sluis Ez (1799-1868) de percelen A68 en A69 van zijn schoonvader Nanne Jansz Groot. In 1844 bouwt hij daarop een huis (kadaster A815). In 1859 krijgt Aafje Groot (1799-1873), de vrouw van Pieter Sluis Ez door boedelscheiding de naastgelegen percelen A65 – 67 in eigendom.
Op het perceel A64 wordt in 1863 de tweede Gereformeerde Kerk gebouwd, met ten oosten daarvan de pastorie. De bewoner van de pastorie is Ds. Christiaan Steketee Az, die van 1862 tot 1877 predikant is te Andijk.
Na het overlijden van Aafje Groot in 1873 gaat het huis via boedelscheiding in 1874 naar zoon Pieter Pietersz Sluis, koopman te Andijk. In 1888 emigreren Pieter Sluis en zijn vrouw Neeltje Brouwer, samen met nog enkele Andijker gezinnen, naar Noord Amerika.
In 1891 staat het huis (inmiddels kadastraal A1665) op naam van Klaas Pietermanszn Groot.
Bouw De Plat
Een vergelijking van de kadastrale kaarten van 1832 en 1900 wijst uit, dat het gebouw “de Plat” is gebouwd op perceel A63 op de kaart van 1832.
In de periode tussen 1832 en 1859 gaan de percelen A61, A62 en A63 in eigendom over van Klaas Tensen naar Cornelis Jansz Schuurman (1791-1859), landman te Andijk.
Mogelijk heeft hij de percelen gekocht na het overlijden van Trijntje Jans’ Schuurman in 1836, vrouw van Klaas Tensen en zus van Cornelis Schuurman.
Na het overlijden van Cornelis Schuurman gaan de percelen via boedelscheiding in 1861 over in eigendom van zijn zoon Jan Schuurman, die zelf enkele huizen verder aan de Dijk woont.
Jan Schuurman is veehouder/landbouwer en heeft in Andijk een vooraanstaande positie.
Woning Pieter Sluis Ez en Aafje Groot, naast de Gereformeerde kerk en pastorie.
kadasterkaart ca. 1900, de Plat in de cirkel
kadasterkaart ca. 1900, de Plat in de cirkel
In 1862 wordt op het perceel A63 een huis met schuur gebouwd. De percelen worden herverdeeld
en krijgen de nrs. A1145, A1146 en A1147.
A1146 is huis, schuur en erf.
Een opmerking is bijgeplaatst op de legger: “van het perceel A1147 is een gedeelte verkocht aan de Chr. Afgesch. Gem. Andijk in 1865. Het gaat om ca. 470 m²”.
Op basis van de kadastrale gegevens wordt aangenomen, dat Jan Schuurman, die sinds 1861 eigenaar van de grond was, op het perceel A63 in 1862 zelf een huis en schuur bouwt. Nader onderzoek van het Bevolkingsregister en de jaarlijkse rapportages over de Hoofdelijke omslag leidt tot de conclusie, dat Jan Schuurman er niet zelf heeft gewoond. Kennelijk verhuurde hij huis en schuur. Daarover zijn helaas geen gegevens bekend.
De vraag rijst hoe een en ander zich verhoudt tot de informatie op de Oorkonde van Sluis & Groot. De zaadfirma was geen eigenaar, vermoedelijk verhuurt Jan Schuurman aan Sluis & Groot.
Jan Schuurman heeft een bijzondere relatie met de oprichters van Sluis & Groot, Nanne Sluis Pz en Nanne Groot Sz, die beiden een dochter van Jan Schuurman en Trijntje de Jong trouwen.
Nanne Sluis Pz (1844-1925) trouwt in Andijk op 10-4-1862 met Marijtje Schuurman en Nanne Groot Sz (1854-1932) in Andijk op 25-4-1867 met Antje Schuurman.
Zeer vermoedelijk is Nanne Sluis de eerste bewoner van de Plat vanaf 1862. Hij werkt dan nog bij zijn vader in de zaak. Dat valt af te leiden uit de Kohier van den Hoofdelijke omslag (Gemeentelijke belasting) uit 1865.
Om de bewoningsgeschiedenis te achterhalen zijn de Kohieren van de Hoofdelijke omslagen over de periode 1861 – 1872 vergeleken met als referentie de pastorie met Ds Steketee.
In 1865, na de bouw van de Plat is de situatie:
– nr. 93 Ds. Christiaan Steketee, in de pastorie naast de Geref. kerk aan de dijk.
– nr. 94 Nanne Sluis Pz.
– nr. 95 Pieter Sluis Ez.
– nr. 96 Jacob Tensen, hij woonde in de boerderij nu nr. 181.
Volledig overzicht op basis van de hoofdelijke omslag nabij de Plat.
Door de bouw van nieuwe huizen schoof de nummering steeds op.
Waar streepjes staan is nog geen huis of is betrokkene geen hoofdbewoner. Soms verandert de volgorde van de nummers. Waarschijnlijk heeft dat te maken met een andere kijk op de gebouwen, die niet direct aan de Dijk liggen, zoals de Plat.
Waarschijnlijk is de Plat gebouwd voor Pieter Sluis en zijn zoon Nanne. Nadat Pieter Sluis zich in 1867 associeert met Nanne Groot Sz en Sluis & Groot wordt opgericht is de Plat het eerste kantoor en pakhuis van deze firma.
Nanne Groot Sz en Antje Schuurman krijgen in 1868 bouwvergunning voor een huis op perceel A74 ten westen van de Reindersloot. Mogelijk hebben zij nog korte tijd in de Plat gewoond vanaf 1867.
Jan Schuurman vertrekt in 1864 naar de Haarlemmermeer, om daar te gaan boeren. Hij blijft volgens het kadaster echter eigenaar van de Plat in Andijk.
De herkomst van de bijnaam “de Plat” is niet moeilijk te raden.
De bouw is duidelijk anders van vorm dan een normale stolpboerderij en zo te zien is er geen stal aanwezig, wel een grote deur om met wagens naar binnen te rijden. De daklijn is minder stijl dan een normale stolp, waardoor het gebouw een platter aanzien heeft. Het grondvlak is rechthoekig. Aan de hand van foto’s is af te leiden, dat er naast een kantoor en pakhuis meerdere woningen geweest moeten zijn.
In 1872 verhuist de firma Sluis & Groot naar het Westeinde in Enkhuizen.
De beide oprichters Nanne Sluis Pz en Nanne Groot Sz vertrekken resp. op
5-12-1871 en 23-9-1872 (volgens bevolkingsregister) naar Enkhuizen.
Kennelijk heeft het voor Jan Schuurman dan geen betekenis meer om het gebouw aan te houden en verkoopt hij in 1874 het perceel met huis en schuur aan Jacob Jansz Sluijs, bouwman te Andijk (1836-1923).
Kadasterkaart 1923, na demping van de dijksloot en aanleg van de Dijkweg
kadasterkaart 2018
De volgende eigenaren van de Plat zijn:
Cornelis Wz Schuurman, landman te Andijk, Jacob Cz Schuurman, landbouwer te Andijk en Robert T. Wagter. In 1977 wordt het gebouw gesplitst in 3 woningen. Dat is ook nu de actuele situatie.
Bronnen:
Het West-Friese geslacht Groot
Nanne Groot, 1982
Fotoarchief Sluis & Groot
Sow to Grow, Enkhuizen
Kadastrale gegevens Andijk
Noord-Hollands Archief, Haarlem
Kohieren van den hoofdelijke omslag Andijk
Westfries Archief, Hoorn
Bevolkingsregisters Andijk
